यो वर्षको मनसुनमा २० लाख नागरिक प्रभावित हुने पूर्वानुमान, सरकारले तयारी कस्तो गरिरहेको छ?
काठमाडौं, जेठ १२ – नेपालमा प्रि–मनसुन सुरु भएसँगै अबको केही दिनमै मनसुन प्रणाली देशभर फैलिन सक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। तर यसपालिको मनसुन केवल वर्षाका हिसाबले नभई, विपद् जोखिमको दृष्टिकोणले पनि निकै चुनौतीपूर्ण हुने संकेत देखिएको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको कार्ययोजनाका अनुसार, मनसुनका कारण यस वर्ष करिब चार लाख ५० हजार घरधुरीका २० लाख नागरिक प्रभावित हुने अनुमान गरिएको छ।
प्राधिकरणका प्रवक्ता रामबहादुर केसीका अनुसार, तीमध्ये करिब १० प्रतिशत मानिसलाई तत्काल उद्धार र राहत आवश्यक पर्न सक्ने स्थिति आउन सक्छ। यस्तो अनुमान मौसम विज्ञान विभागको तथ्यांक, विगतका वर्षहरूको अनुभव र भूगोलजन्य जोखिमको विश्लेषणबाट गरिएको हो।
मनसुनसँगै जोखिम: के–कसरी प्रभावित हुन्छ नेपाल?
जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार, यो वर्षको मनसुनमा देशका धेरैजसो भागमा सरदर भन्दा बढी वर्षा हुने सम्भावना रहेको छ। विशेषगरी कर्णालीको पूर्वी भू–भाग, लुम्बिनीको उत्तरी तथा गण्डकीको अधिकांश भू–भागहरूमा वर्षा ५५ देखि ६५ प्रतिशत सम्भावनासहित बढी हुने आँकलन गरिएको छ।
यसका अतिरिक्त सुदूरपश्चिम, बागमती, कोशी, र मधेसका विभिन्न भागहरू पनि उच्च वर्षा प्रभावित क्षेत्रका रूपमा सूचीकृत छन्। यस्तो असामान्य वर्षाले बाढी, पहिरो, डुबान, र अन्य प्राकृतिक विपद् निम्त्याउने सम्भावना बढाउँछ।
सरकारी तयारी: ‘रिस्क म्यापिङ’देखि ‘फिल्ड एक्सन’सम्म
जेठ १४ गते गृहमन्त्रीको अध्यक्षतामा बस्ने विपद् कार्यकारी समितिको बैठकमा प्राधिकरणले तयार पारेको मनसुन पूर्वतयारी तथा प्रतिकार्य कार्ययोजना २०८२ प्रस्तुत गरिनेछ। त्यसपछि योजना कार्यान्वयनमा जान्छ।
प्रवक्ता केसीका अनुसार, योजना अन्तर्गत केन्द्र, प्रदेश, जिल्ला र स्थानीय तहमा क्षेत्रगत जिम्मेवारी बाँडफाँड गरिएको छ।
यसपटकको कार्ययोजना विशेष छ—यो वर्ष हरेक महिना विपद्को अवस्थाको अनुगमन, मूल्याङ्कन र समीक्षा गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
त्यस्तै, मौज्दात राहत सामग्री, आकस्मिक उद्धार टोली, सञ्चार समन्वय, स्थानीय तहसँगको समन्वय, र सुरक्षाकर्मीहरूको परिचालनसमेत योजना अन्तर्गत राखिएको छ।
तपाईंलाई पनि थाहा हुनुपर्छ – के तयारी गर्नु उपयुक्त होला?
विशेषज्ञहरूका अनुसार, यस्तो अवस्थामा नागरिक तहमा पनि सजगता अत्यन्त जरुरी हुन्छ।
- बाढी–पहिरो सम्भावित क्षेत्रका नागरिकले सुरक्षित स्थानको पहिचान गर्नु,
- मोबाइल र संचार माध्यमबाट सूचना अद्यावधिक राख्नु,
- आपतकालीन झोला (first-aid, टर्च, सूखा खाद्यान्न, आवश्यक कागजात) तयार राख्नु,
- र स्थानीय निकायसँग समन्वयमा रहनु अत्यावश्यक हुन्छ।
निष्कर्ष
यो वर्षको मनसुन, केवल वर्षा होइन, विपद्को परीक्षा पनि हुनेछ। तर प्राधिकरणको अग्रिम चेतावनी र पूर्वतयारीको खाका, समयमै कार्यान्वयनमा गएमा नागरिकको जीवन र सम्पत्तिमा पर्ने जोखिमलाई न्यून गर्न सकिने सम्भावना बलियो देखिन्छ।
