तीज पर्व प्रारम्भ : दर खुवाउने परम्परासँगै सुरु भयो चाडपर्वको रमझम

काठमाडौँ । नेपाली महिलाहरूको महान् चाड हरितालिका तीज आजदेखि औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ । आजको दिनलाई विशेषगरी “दर खाने दिन” भनेर चिनिन्छ । परम्पराअनुसार, माइतीले छोरी, दिदीबहिनी र चेलीबेटीलाई बोलाएर विभिन्न परिकार खान खुवाउने चलन छ । दरलाई भोलि पर्ने तीजको व्रत बस्नुअघि शरीरलाई आडिलो बनाउने तयारीको रूपमा लिइन्छ ।

दर खुवाउने परम्परा

दर खुवाउने परम्परा प्राचीन कालदेखि निरन्तर आइरहेको छ । विशेषगरी दूधबाट बनेका खिर, ढकनी, गुँदपाक, दही, मिठाई तथा अन्य सात्विक परिकार दरका रूपमा खाने गरिन्छ । भोलिपल्ट तीजमा दिनभर निराहार व्रत बस्ने भएकाले दरले शरीरलाई शक्तिशाली बनाउने, भोक प्यास सहन सजिलो हुने विश्वास गरिन्छ ।

फरक–फरक प्रचलन

दर खाने समय र विधि भने स्थानअनुसार फरक पाइएको छ । कतिपय ठाउँमा साँझ खाना नखाई सिधै दर खाने चलन छ भने कतिपय ठाउँमा पहिले सामान्य खाना खाएर मध्यरातमा मात्र दर खाने प्रचलन छ । यसलाई “मध्यरातको दर” पनि भनिन्छ ।

स्वास्थ्यसम्बन्धी सुझाव

पोषणविद्हरूका अनुसार दर खाने बेला अत्यधिक चिल्लो, गुलियो र मसलेदार परिकार बढी खाने हो भने स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्न सक्छ । मधुमेह, उच्च रक्तचाप वा पेटसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिहरूले अझ बढी सतर्कता अपनाउनुपर्ने सल्लाह चिकित्सकहरूले दिएका छन् । त्यसैले सात्विक, सन्तुलित र सजिलै पच्ने परिकारलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा विशेषज्ञहरूको जोड छ ।

तीजको सामाजिक र सांस्कृतिक महत्त्व

तीज केवल धार्मिक व्रत वा चाड मात्र नभई सामाजिक मिलनको अवसर पनि हो । टाढा–टाढा घर–परिवारमा विवाहित महिलाहरू माइतीमा भेला भई आपसी भेटघाट, रमाइलो, गीत–नृत्यसँगै आत्मीयता आदानप्रदान गर्ने अवसरका रूपमा यसलाई लिइन्छ । तीजलाई महिला अधिकार, आत्मबल र एकताको प्रतीकका रूपमा पनि व्याख्या गर्ने गरिन्छ ।

यसरी दर खाने दिनसँगै सुरु भएको तीज पर्वले भोलिदेखि उपवास, व्रत, पूजा–आराधना र धार्मिक विधिविधानमार्फत अझ भव्य रूप लिनेछ ।