दैलेखको पेट्रोलियम पदार्थको अन्वेषण ड्रिलिङ अन्तिम चरणमा
दैलेखको भैरवी गाउँपालिका–१, जलजले क्षेत्रमा रहेको पेट्रोलियम पदार्थको अन्वेषण अन्तर्गत ड्रिलिङ अन्तिम चरणमा रहेको छ । खानी तथा भूगर्भ विभागका भूगर्भविद्ले चार हजार मिटर गहिराइसम्म ड्रिलिङ गर्नुपर्नेमा हालसम्म तीन हजार ६६० मिटर ड्रिलिङ भइसकेको जानकारी दिनुभयो । जेठ महिनाबाट सुरु गरिएको ड्रिलिङ मङ्सिर मसान्तसम्म सक्ने भए पनि कडा चट्टानका कारण पुस महिनासम्म लम्बिएको जानकारी भूगर्भविद्ले दिनुभयो । पेट्रोलियम पदार्थ हुन तय गरेका आवश्यक मापदण्ड अन्तर्गतका सङ्केत सफलतापूर्वक प्राप्त भइरहेको छ ।
दैलेखको जलजले क्षेत्र नेपालकै महत्वपूर्ण खनिज स्रोतको सम्भावना भएको स्थानको रूपमा चिनिन्छ। यो क्षेत्र विशेषगरी पेट्रोलियम पदार्थ (कच्चा तेल) को अन्वेषणका लागि परिचित छ। नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको खोजीको प्रयास लामो समयदेखि हुँदै आएको भए पनि दैलेखको जलजले क्षेत्र यसका लागि विशेष चासोको केन्द्र बनेको छ।
???? अन्वेषणको पृष्ठभूमि
दैलेखको पेट्रोलियम अन्वेषण २०२० सालतिर सुरु भएको हो। यो काम सुरु गर्न नेपाल सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय खनिज अन्वेषण कम्पनीहरूलाई सहयोगका लागि आमन्त्रण गरेको थियो। प्रारम्भिक सर्वेक्षणले जलजले क्षेत्रमा पेट्रोलियम पदार्थको उपस्थितिको संकेत दिएको थियो। यहाँको माटो र सतहबाट ग्यास र तेलका पदार्थ चुहिने गरेको तथ्यले पनि यो सम्भावनालाई बल दिएको छ।
⚙️ अन्वेषणका मुख्य गतिविधि
- सर्वेक्षण र अध्ययन:
- नेपाल सरकारले विभिन्न समयमा भूगर्भविद् तथा अन्तर्राष्ट्रिय अन्वेषण कम्पनीहरूबाट जलजले क्षेत्रको अध्ययन गराएको छ।
- भूगर्भीय नमूनाहरू संकलन गरेर पेट्रोलियम पदार्थको गुणस्तर तथा मात्राबारे जानकारी लिने काम भएको छ।
- ड्रिलिङ (कुप खन्ने काम):
- प्रारम्भिक सर्वेक्षणपछि भौगर्भिक अध्ययनमा भेटिएका सम्भावित स्थानहरूमा ड्रिलिङ गरिन्छ।
- दैलेखको केही स्थानहरूमा जमिन खनेर पेट्रोलियम पदार्थ निकाल्ने प्रयास गरिएको छ, तर यो काम निकै खर्चिलो र प्राविधिक रूपमा जटिल भएकोले सीमित मात्रामा मात्र गरिएको छ।
- वैज्ञानिक परीक्षण:
- विभिन्न वैज्ञानिक विधिहरू (जस्तै: भू-गर्भीय चुम्बकीय परीक्षण, गुरुत्वीय बल परीक्षण) प्रयोग गरी यहाँको भू-आकृति र खनिजको सम्भावना पहिचान गरिएको छ।
- विदेशी कम्पनीको सहभागिता:
- नेपाल सरकारले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय अन्वेषण कम्पनीहरूलाई पेट्रोलियम पदार्थको अन्वेषणका लागि बोलाएको छ।
- विगतमा चिनियाँ कम्पनी “सीएनपीसी” (China National Petroleum Corporation) ले पनि यहाँ अध्ययन गरेको थियो।
???? दैलेखको जलजले क्षेत्रमा भेटिएको सम्भावित स्रोत
- पेट्रोलियम पदार्थ (कच्चा तेल): अध्ययनले यहाँ कच्चा तेलको सम्भावना रहेको देखाएको छ।
- प्राकृतिक ग्यास: तेलसँगै प्राकृतिक ग्यासको सम्भावना पनि भएकोले यो क्षेत्रलाई “हाइड्रोकार्बन सम्भाव्यता क्षेत्र” भनिन्छ।
- खनिज पदार्थहरू: यो क्षेत्र अन्य खनिज पदार्थ (जस्तै: गन्धक, स्लेट पत्थर) का लागि पनि परिचित छ।
???? चुनौती र समस्या
- प्राविधिक समस्या:
- पेट्रोलियम पदार्थ निकाल्न अत्याधुनिक उपकरण र दक्ष जनशक्तिको अभाव छ।
- ड्रिलिङको काम निकै जटिल र खर्चिलो हुने भएकाले नेपालले पर्याप्त स्रोत परिचालन गर्न सकेको छैन।
- वित्तीय चुनौती:
- पेट्रोलियम अन्वेषण महँगो प्रक्रिया हो। नेपालमा आवश्यक स्रोतसाधनको अभावका कारण अन्वेषणको गति सुस्त छ।
- राजनीतिक अस्थिरता:
- नेपालमा हुने राजनीतिक अस्थिरताले अन्वेषणको काममा असर पुर्याएको छ।
- अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूलाई आवश्यक प्रोत्साहन नदिनाले उनीहरू दीर्घकालीन रुपमा काम गर्न इच्छुक देखिँदैनन्।
- प्राविधिक दक्षता र अनुभवको कमी:
- नेपालसँग खनिज तथा पेट्रोलियम अन्वेषणमा आवश्यक प्राविधिक दक्षता छैन।
- खनिज अन्वेषणको विशेषज्ञता भएका कर्मचारीको अभाव रहेको छ।
✨ भविष्यको सम्भावना
दैलेखको जलजले क्षेत्र पेट्रोलियम पदार्थको सम्भावित भण्डार भएको हुनाले यसको भविष्य निकै आशाजनक छ। यदि यहाँको स्रोतलाई व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गर्न सकियो भने नेपालले ईन्धन आयातमा निर्भर रहनु पर्ने स्थिति हट्न सक्छ। जलजले क्षेत्रको सफल अन्वेषणले नेपालको ऊर्जा सुरक्षालाई सुदृढ बनाउन ठूलो सहयोग पुर्याउनेछ। साथै, यसले आर्थिक लाभ, रोजगारीको अवसर, र स्थानीय विकासलाई पनि गति दिन सक्छ।
