मानसिक रूपमा स्वस्थ हुन ‘नाइँ’ भन्न सिक्नुहाेस्
काठमान्डौ , असोज २४
आज मानसिक स्वास्थ्य दिवस । मानसिक रूपमा स्वस्थ्य मानिसले धेरै बाधा र बिघ्न छिचाेल्न सक्छ । त्यसैले मानसिक स्वास्थ्य भन्नाले मानिसको भावनात्मक, मनोवैज्ञानिक र सामाजिक सुस्वास्थ्य को अवस्थालाई बुझाउँछ। यसले हामी कसरी सोच्छौँ, महसुस गर्छौँ र जीवनका परिस्थितिहरूसँग कसरी सामना गर्छौँ भन्ने कुराको निर्धारण गर्छ। शारीरिक स्वास्थ्यजस्तै मानसिक स्वास्थ्य पनि जीवनका हरेक चरणमा (बाल्यकालदेखि वृद्धअवस्थासम्म) उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
मानसिक रूपमा स्वस्थ हुनु भनेको समस्या वा तनाव नै नहुनु होइन, बरु तनाव र चुनौतीहरूसँग जुध्ने र तिनलाई सकारात्मक रूपमा समाधान गर्ने क्षमता हुनु हो। उसाे भए जानाैं, सदैव मानसिक रूपमा स्वस्थ हुनका लागि गरिने उपायहरूका बारेमा । मानसिक रूपमा सबल र स्वस्थ रहन दैनिक जीवनशैलीमा केही सकारात्मक बानीहरू अपनाउन सकिन्छ:
मनका कुरा सेयर गर्ने (सञ्चारमा रहने)
आफ्नो मनमा रहेका पिर, चिन्ता वा तनावबारे परिवार, नजिकका साथीभाइ वा विश्वासिला व्यक्तिहरूसँग खुलेर कुरा गर्नुहोस्। मनका भावना व्यक्त गर्दा तनाव आधा घट्छ।
सन्तुलित जीवनशैली र खानपान
नियमित व्यायाम: दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट हिँड्ने, व्यायाम वा योग गर्नाले शरीरमा ‘एन्डोर्फिन’ जस्ता खुसी बनाउने हर्मोन उत्पादन हुन्छन्।
पर्याप्त निद्रा: मस्तिष्कलाई पुनर्ताजगी गराउन दैनिक ७ देखि ८ घण्टाको गुणस्तरीय निद्रा आवश्यक हुन्छ।
पौष्टिक आहार: ताजा फलफूल, सागसब्जी र प्रशस्त पानीको सेवनले शारीरिकसँगै मानसिक स्वास्थ्यलाई पनि फाइदा पुर्याउँछ।
‘नाइँ’ भन्न सिक्ने र समय व्यवस्थापन
आफ्नो क्षमताभन्दा बढी काम वा जिम्मेवारीको बोझ नलिनुहोस्। आवश्यकता अनुसार समयमै अस्वीकार गर्न सिक्दा धेरै मानसिक तनावबाट बचिन्छ।
डिजिटल डिटोक्स (सोसल मिडियाको सन्तुलित प्रयोग)
सामाजिक सञ्जालमा धेरै समय बिताउँदा अरूसँग तुलना गर्ने बानी पर्छ, जसले निराशा बढाउन सक्छ। प्रविधिसँग केही समय दूरी बनाएर वास्तविक संसार र प्रकृतिसँग समय बिताउनुहोस्।
सकारात्मक सोच र ध्यान
दिनहुँ केही समय एकान्तमा बसेर ध्यान वा गहिरो सास फेर्ने अभ्यास गर्नुहोस्। यसले मनलाई शान्त राख्न र वर्तमानमा जिउन मद्दत गर्छ।
रचनात्मक र मनपर्ने काममा संलग्न हुने
किताब पढ्ने, सङ्गीत सुन्ने, चित्र कोर्ने, वा नयाँ कुरा सिक्ने जस्ता आफ्ना रुचिका काममा नियमित केही समय छुट्याउनुहोस्।
आवश्यकता पर्दा विशेषज्ञको सहयोग लिने
यदि लगातार उदासी, चिन्ता, अत्यधिक रिस वा निराशा महसुस भइरहेको छ भने संकोच नमानि मनोविद् (Psychologist) वा मनोचिकित्सक (Psychiatrist) को परामर्श लिनुपर्छ। परामर्श वा उपचार लिनु कमजोरी नभई स्वास्थ्यप्रतिको सचेत कदम हो।
